۱۶ مهر ماه روز جشن مهرگان، جشن مهر و دوستی ایرانیان باستان

9

مهرگان | هوزاس

مهرگان جشن بزرگ ایرانی

ایرانیان باستان انسان‌های بسیار بسیار شادی بودند. در واقع اجداد ما هر نشانه‌ی کوچک و بزرگی را بهانه‌ا‌ی می‌دانستند برای جشن و شادمانی و برای در کنار هم بودن. این شادمانی نشانه‌ای بود برای سپاسگزاری از نعمت‌های پروردگار.

زمانی که روزها بلند یا کوتاه می‌شدند، در طولانی‌ترین شب سال، یا زمانی که اولین جوانه‌های سبز را می‌دیدند، شاد بودند و جشن می‌گرفتند. اما میان همه‌ی این جشن‌ها، دو جشن اَرج و قُرب دیگری میان ایرانیان باستان داشت و باشکوه‌تر از هر جشن دیگری برگزارش می‌کردند. یکی نوروز و دیگری مهرگان.

۱۶ مهر ماه طبق تقویم ایرانی، روز جشن بزرگ مهرگان است. ما به این بهانه می‌خواهیم شما را با این جشن بزرگ و باستانی که رو به کمرنگ شدن است، آشنا کنیم.

جشن مهرگان چیست؟

جشن مهرگان | هوزاس

همانطور که گفتیم ایرانیان هر دلیلی را فرصتی برای شادی می‌دانستند. برای جشن مهرگان هم قصه‌ها و روایت‌های زیادی وجود دارد.

اولین روایت می‌گوید: در تقویم ایران باستان دو فصل وجود داشت. زمستان و تابستان. روز اول بهار آغازی بود برای تابستان. نامش را گذاشتند، نوروز. سفره پهن کردند، سیب و سکه و سبزه گذاشتند، جشن گرفتند و از کنار هم بودنشان لذت بردند.

روز اول پاییز شروعی بود برای زمستان، پس لایق بود این روز را جشن بگیرند و کنار هم باشند. سفره پهن کردن، گندم و نان و آب گذاشتند، آن را هم نامیدند، مهرگان. یعنی جشنِ شروع مهر.

و اما داستان بعدی: در شروع پاییز، کار سخت برداشت محصول کشاورزی تمام می‌شد. بعد از یک دوره‌ی سخت کار، پاییز و زمستان فرصتی بود برای استراحت و خوش‌گذرانی کشاورزان. پس این آغاز را کنار هم و با هم جشن می‌گرفتند، نان مخصوص درست می‌کردند و میان اهل روستا پخش می‌کردند و به شادی مشغول می‌شدند.

داستان دیگر اینطور روایت می‌شود: در ایران باستان هر روز نام خاصی داشت. بعضی از روزها با نام ماه یکی می‌شد، پس آن روز را جشن می‌گرفتند. مانند جشن‌های تیرگان، اسپندگان و باقی. مهرگان درست روزی است که نامش با نام ماه یکی است. یعنی روز مهر.

و اما روایت دیگر. قصه‌ی اینبار را فردوسی تعریف می‌کند. ضحاک ماردوش، همان که جان ایرانیان را به لبشان رسانده بود، همان اژی‌دهاک، در این روز در کوه دماوند غل و زنجیر شد. اگر انتظار دارید کل داستان را یعنی همان قضیه‌ی کاوه‌ی آهنگر و درفشِ کاویانی و فریدون را تعریف کنیم، سخت در اشتباهید. خودتان بروید و شاهنامه را بخوانید تا کل ماجرا دستگیرتان شود!

القصه، به این جا رسیدیم که ایرانیان باستان مدام و پی‌ در پی جشن می‌گرفتند. آنها در طی یکسال ۷۳ جشن داشتند. با نام‌ها و همچنین رسم‌های گوناگون. اما در میان این جشن‌ها، دو جشن‌ بسیار مهم و بزرگ وجود داشت. یکی از این جشن‌های بزرگ که قدمتی بیش از ۴ هزار سال دارد، جشن باستانی مهرگان است.

حالا این جشن چه‌طور برگزار می‌شد؟

ایران باستان | هوزاس

این جشن با گردگیری و خانه تکانی شروع می‌شد. در این جشن باستانی به همان روال نوروز سفره‌ای پهن می‌شد. سفره‌ای از مواد خوراکی و محصولاتشان. در این روز دور هم جمع می‌شدند. به دید و بازدید می‌رفتند. کدورت‌ها را دور می‌ریختند و به همدیگر دست‌نوشته‌های تبریک و شادباش هدیه می‌دادند. درست مثل کارت پستال‌های امروزی!

در این روز به درگاه ایزد نیایش می‌کردند و برای داشتن سالی پر بار و پر خیر و برکت دعا می‌کردند و به جشن و شادی می‌پرداختند.

برگزاری جشن مهرگان توسط زرتشتیان

اوستا | هوزاس

جشن ایرانی مهرگان برای زرتشتیان جایگاه ویژه‌ای دارد. با اینکه قدمت این جشن به قبل از زرتشت برمی‌گردد. اما زرتشیان در ماندگاریش نقش بسیار زیادی داشته‌اند. بعد از گذشت هزاران سال زرتشتیان هنوز هم مهرگان را جشن می‌گیرند، با آداب و رسوم خاص خودشان.

قبل از آمدن پاییز خانه تکانی می‌کنند، از گردگیری تا شستشو. با رسیدن روز جشن مهرگان، سفره‌ی مانند سفره‌ی نوروزی پهن می‌کنند. لباس‌های نو می‌پوشند. همه‌ی اعضای خانواده دور این سفره جمع می‌شوند و دعا می‌خوانند و از نعمت‌های خداوندی سپاسگزاری می‌کنند.

چه چیزهایی در سفره‌ی مهرگان قرار دارد؟

سفره مهرگان | هوزاس

سفره‌ی مهرگان معمولاً به رنگ ارغوانی است. رنگ ارغوانی در ایرانِ باستان نماد قدرت و کمال و آرامش و همچنین نجابت و شادمانی است. این رنگ همیشه مورد احترام بوده است. در ضمن درفشِ کاویانی هم رنگ ارغوانی داشته است.

زرتشتیان میان این سفره‌ی ارغوانی آینه و شمعدان را برای نماد روشنایی قرار می‌دادند، آب را برای نماد پاکی و جریان زندگی. آن‌ها میان سفره آویشن می‌گذاشتند تا بدیها و پلیدی‌ها را دفع کند و سلامتی و تندرستی را برای عزیزانشان بیاورد، سیب را برای مهرورزی و زایندگی، سنجد را بعنوان نماد محبت و دوستی و انار را با نماد عشق و پیروزی در این سفره‌ی ارغوانی قرار می‌دادند.

آنها میان سفره خرمای خشک می‌گذاشتند که نماد قدرت و مقاومت بود. عود و اسپند و گلاب و زعفران را با عنوان نماد زیبایی و بوی خوش و همچنین خوشه‌های گندم و نان و سکه را برای خیر و برکت و فراوانیِ روزی، میان سفره قرار می‌دادند.

در ادامه آتشی روشن می‌کردند و به دورش می‌نشستند. همچنین به آتشکده‌ها(نیایشگاهِ زرتشتیان) می‌رفتند. مهرگان‌ خوانی و شاهنامه‌ خوانی و آفرین‌ خوانی داشتند و به سور و مهمانی می‌پرداختند.

جشن مهرگان امروز

کرمان | هوزاس

در امروزِ روز، جشن‌ها و شادی‌هایمان کم و کمتر شده است. دیگر خبری از آن جشن و سورهای ایرانیان باستان نیست. از میان آن همه جشن‌های جور واجوری که داشتیم تنها یلدا مانده و نوروز و البته تَک و توک مهرگان را هم برگزار می‌کنند.

اگر هنوز هم نام مهرگان را می‌شنویم و حتی شانس آن را داریم که به تماشایش برویم، همه را مدیون زرتشتیان ایرانی هستیم. زرتشتیان کشور هم ‌اکنون هم این جشن باستانی را باشکوه برگزار می‌کنند. آن‌ها معمولا به آتشکده‌ها می‌روند و سرود و دعا می‌خوانند و جشن می‌گیرند.

در روستاها برخلاف فضای شهری جشن مهرگان باشکوه‌تر و به مدت ۶ روز برگزار می‌شود.

جشن مهرگان در یزد و شهرستان تفت و اردکان، برگزار می‌شود و مردم در این شهر با نواختن سُرنا و دف به شادی و پایکوبی می‌پردازند.

زرتشتیان کرمان در سی سال پیش در این روز مرغی قربانی می‌کردند به یاد گذشتگانش. البته این رسم رو به فراموشی است و کمتر انجام می‌شود.

این جشن ایران باستان میان کردها بسیار عزیز و بزرگ است. پس برگزارش می‌کنند. در کردستان غار کرفتو، جایی‌ست که این جشن برگزار می‌شود.

جشن مهرگان کرمانشاه همراه با نوازندگی دسته‌جمعی تنبور همراه است، بعد از جشن و شادمانی همه به سمت آتشکده حرکت می‌کنند و در آنجا دعا و سرود می‌خوانند و از نعمت‌های پروردگار قدردانی می‌کنند.

انجمن زرتشتیان در تهران، یزد، کرمان و شیراز سعی می‌کنند آیین مهرگان را حفظ کنند. بخاطر همین هر سال برایش برنامه دارند و سعی می‌کنند باشکوه برگزارش کنند و برای آشنایی بقیه‌ی افراد با این جشن بزرگ و باستانی برایش تبلیغ می‌کنند.

چقدر حیف است اگر این جشن‌های زیبای ایرانی را فراموش کنیم.

بهتر نیست که هر پاییز ما هم به یاد ایرانیان باستان مهرگان را جشن بگیریم. سفر‌ه‌ی مهر پهن کنیم. آب و گندم و گلاب بگذاریم. کنار هم بنشینیم و خداوند را بخاطر همه‌ی نعمت‌های زیبایش شکر کنیم. کنار هم و با هم شاد باشیم.

اگر می‌خواهید از نزدیک برای یک بار هم که شده این جشن بزرگ پاییزی را تماشا کنید، با همان سنت‌ها و آیین‌های قدیمی، پس به سمت روستاها و شهرهایی بروید که جشن مهرگان باستان را برگزار می‌کنند.

از این نوشته خوشتان آمده؟

خوشحال می‌شویم ما رو لایک کنین و انگیزه بیشتر بدین! 😊🙏

9

نظر شما چیست؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. * فیلدهای ستاره‌دار الزامی هستند.

Shopping Basket